* ورود خالو قربان به تهران امروز غروب « خالو قربان » كه از رضا خان درجه سرهنگى گرفته بود و « خالو كريم » و يك نفر ديگر از خالوها به تهران وارد شدند . 4 * مصوبهء هيئت قالىبافان كرمان هيئت قاليبافان كرمان با تشكيل كميسيونى در تالار ايالتى كرمان ، نظامنامه‌اى مشتمل بر ده ماده 5 را امضا نمودند . مفاخر السلطنه ، عبد الرحيم رهنما ، على محمد رهنما نمايندهء فوايد عامه ، احياء الملك رئيس ادارهء صحيه ايالتى كرمان و محمود رفيع‌زاده رئيس هيئت قاليبافان كرمان از جمله افراد حاضر در اين كميسيون بودند . در اين كميسيون مقرر شد كليه قاليباف‌ها و كارخانجات متعلق به اتباع خارجى ، ملزم به اطاعت و تبعيت از اين نظامنامه باشند . 6 * مهاجرت زرتشتيان يزد به بمبئى ارباب كيخسرو طى نامه‌اى از دولت ، تقاضا كرد به ده نفر از زرتشتيان يزدى كه به بوشهر رفته‌اند براى رفتن به بمبئى اجازه سفر داده شود . وى افزود : اينان غالبا براى تجارت يا نوكرى به هندوستان مىروند و پس از يك يا دو سال بازمىگردند . 7 همچنين ارباب كيخسرو اظهار داشت : به زرتشتيان كرمان و يزد اعلام كرده است ، قبل از رفتن به بمبئى از دولت براى سفر اجازه بگيرند . 8 * جارى شدن سيل در افغانستان امروز در اثر جارى شدن سيلى عظيم در افغانستان ، تمام املاك افغان‌ها در اطراف رود هيرمند 9 ويران شد . در اثر اين سيل بعد از مدت‌ها آب 10 به سيستان وارد گرديد . 11

--> ( 1 ) . اخراج محمد على شاه در سال 1912 خشم فراوانى را در ميان طرفداران شاه سابق عليه بريتانياى كبير و روسيه برانگيخت ، در مشهد طرفداران محمد على شاه تظاهرات كردند و به منظور ايمن ماندن از توقيف محلى ، به اماكن مقدس پناهنده شدند . به زودى جنگ بين كسانى كه در تحصن بودند و پليس محلى شروع شد . وقتى سركنسول روسيه در مشهد اوضاع را بحرانى ديد از والى خواست تا استعفا دهد . پس از استعفاى والى ، سركنسول روسيه در تاريخ 24 مارس 1912 در مشهد حكومت‌نظامى اعلام كرد . انتقال قدرت از دولت محلى به مسئول روسى ، موجب شد تا برخى از بست‌نشين‌هايى كه اسلحه نداشتند ، بست را ترك كنند . اما كسانى كه اسلحه حمل مىكردند تصميم گرفتند در اماكن مقدسه باقى بمانند . روزبه‌روز به نيروهاى داوطلب بست‌نشين اضافه شدند و تا 31 مارس تخمين زده شد كه 600 تا 700 مرد مسلح تحت فرماندهى يوسف خان باشند . سركنسول روسيه براى وادار كردن آنها به خلع سلاح وارد مذاكره گرديد ، اما آنها نپذيرفتند . بنابراين به بست‌نشين‌ها اطلاع داد كه اگر تا ساعت 3 بعد از ظهر روز 30 مارس 1912 تسليم نشوند او براى خلع سلاح با زور همه اختيارات را به فرمانده سربازان روسيه خواهد داد . ضرب الاجل فرارسيد و طرفداران شاه تسليم نشدند و گلوله‌هايى بين سربازان روسى و ايرانىها ردوبدل شد . روس‌ها مردم و اماكن مقدس را به توپ بستند . بسيارى از ايرانيان كشته و مجروح شدند و روس‌ها تا غروب اماكن مذكور را گرفتند و تعدادى را نيز زندانى كردند . همه ساختمان‌هاى مقدس مذهبى ، دالان‌ها و ايوان‌ها به وسيله توپخانه روسيه نابود و درهاى بارگاه‌ها و مساجد شكسته شد . سربازان روسى اسب‌هايشان را به داخل بست آوردند در زمان بمباران سردسته شورشيان از جمله يوسف خان هراتى و محمد نيشابورى فرار كردند . بمباران بارگاه مقدس امام رضا ( عليه السلام ) خشم مسلمانان را برانگيخت . البته حادثه بمباران حرم حضرت رضا ( ع ) در دهم فروردين 1291 ش ، انجام شده بود ، ولى اين مراسم با محاسبه سال قمرى مقارن با سالگرد آن واقعه بود . ( روس و انگليس در ايران ، ص 197 - 203 ) . ( 2 ) . روزنامه ايران ، 22 / 9 / 1300 ، ص 2 . ( 3 ) . همان . ( 4 ) . روزنامه ايران ، 19 / 9 / 1300 ، ص 1 . ( 5 ) . مواد نظامنامه به شرح ذيل بود : « 1 - به هيچ‌وجه اجبارى در استخدام شاگردان منظور نشود و اجيرنامه به رضايت طرفين به عمل آيد . 2 - استادان قاليباف اجيرنامه‌ها را پس از مهر شدن در محضر شرع به كارگزارى و اداره فوايد عامه براى ثبت خواهند برد . 3 - اجراى ماده ( 2 ) فوق نسبت به اجيرنامه‌هاى گذشته تا اول حمل 1301 موقوف خواهد بود . 4 - به‌طور كلى كار براى شاگردان و كارگران كه اجير شده‌اند در تمام فصول هشت ساعت خواهد بود و زياده بر اين براى اشخاصى كه به‌طور مقاطعه كار مىكنند جايز خواهد بود . 5 - پسر كمتر از هشت سال و دختر كمتر از ده سال نداشته باشد . 6 - استادانى كه در قوه دارند ساختمان كارخانه‌هاى خود را موافق حفظ الصحه ترتيب داده و آنان كه نمىتوانند حتى القوه به دستورى كه از طرف حافظ الصحه داده مىشود رعايت خواهند كرد . 7 - ايام جمعه و قتل و اعياد مذهبى و ملى كارخانجات تعطيل خواهد بود . 8 - اجرت شاگرد را عجالة تا اول حمل 1301 كه ترتيب قطعى داده مىشود صد پنج اضافه خواهد داد . 9 - كارخانجات مردانه و زنانه از يكديگر عليحده و مجزى ترتيب داده خواهد شد . 10 - هيئت قالىباف متعهدند چنانچه بر خلاف مواد فوق رفتار نمايند مورد مسئوليت و تعقيب واقع شوند . » ( اسناد وزارت خارجه ، س 1300 ، ك 61 ، پ 5 ، ص 93 ) . ( 6 ) . اسناد وزارت خارجه ، س 1300 ، ك 61 ، پ 5 ، ص 93 . ( 7 ) . دليل اين مهاجرت ، ماجراى تغير دادن لباس دانش‌آموزان زرتشتى در يزد است كه باعث هيجان عمومى و تعطيل شدن دكاكين و بازار عليه اين رفتار زرتشتيان گرديد . چون مردم يزد اعلام كرده بودند با زرتشتيان قطع رابطه خواهند كرد و برايشان سخت خواهند گرفت ، آنان هم دست به مهاجرت زدند و به‌طور مداوم بر تعداد مهاجران افزوده مىگرديد . ( ر . ك : اسناد ملى ايران ، شم ت 293006077 ) . ( 8 ) . مراسله ارباب كيخسرو به دفتر رياست وزراء ، 18 / 9 / 1300 ، اسناد ملى ايران ، شم ت 293004217 . ( 9 ) . يكى از مسائل سرحدى كه همواره بين ايران و افغانستان مورد بحث و مشاجره حكام سرحدى دو طرف بوده مسأله آب رود هيرمند و ترتيب تقسيم آن بوده است كه دو مرتبه نيز منجر به حكميت گرديده بود . يك بار گلد اسميت و دفعه دوم كلنل مك‌ماهان حكميت كرده بودند . ( اسناد وزارت خارجه ، س 1300 ، ك 44 ، پ 3 ، ص 32 ) . ( 10 ) . افغان‌ها بر خلاف معمول با احداث بندپريان و تقسيم ناعادلانه آب رود هيرمند مدتى بود كه اجازه نمىدادند آب رود هيرمند به سيستان وارد شود اين اقدام آنان سبب شده بود ، زراعت كشاورزان سيستان بدون آب بماند . ( اسناد وزارت خارجه ، س 1300 ، ك 44 ، پ 3 ، ص 4 ) . ( 11 ) . تلگراف اداره ماليه سيستان به وزارت ماليه ، 21 / 9 / 1300 ، اسناد وزارت خارجه ، س 1300 ، ك 44 ، پ 3 ، ص 15 .